KONTÈKS EDIKATIF AYISYEN AN
Sistèm edikatif Ayisyen an gen pwen fò ak pwen fèb li. Youn nan gwo fòs se kantite efò paran yo dispoze fè pou edike pitit yo. Sèl lòt peyi ki konsakre yon pousantaj revni konsa nan edikasyon se Kore Disid, kote w ap jwenn paran ki peye plis pase 30% nan revni yo nan yon peyi ki gen edikasyon piblik gratis. Sa a se akòz yon kilti ki bay pale Anglè anpil valè, sa ki mande anpil leson patikilye. Byenke pri inivèsite yo souvan pi ba pase lòt peyi yo, antre a limite ak elèv ki nan pi wo nivo yo sèlman. Konpetisyon pou antre nan pi bon lekòl yo fewòs, kidonk rive nan tèt klas la mande tou plis leson patikilye - tout sa pou yon pri. (Kore: Peyi Enposib la, selon Daniel Tudor, paj 204)
Lè nou konpare sa ak Ayiti, ki gen yon PIB pa abitan ki apeprè yon dizyèm de sa, epoutan anpil paran Ayisyen fè gwo sakrifis pou wè pitit yo resevwa edikasyon. Pri mwayèn edikasyon an se anviwon 130 dola U.S. pou yon fanmi mwayen, pa timoun. Sa ka pa enkli inifòm ak liv lekòl obligatwa yo. Epi anpil paran, ki pa menm touche yon revni $3,670 pa abitan, ap voye pitit yo lekòl kanmenm.Pou yon fanmi Ayisyen, pri reyèl la wo anpil. Gen relativman yon ti kras edikasyon gratis apre 9yèm ane. (W ap jwenn yon eksplikasyon pi ba a sou rezon ki fè sa.) Epi tou pèt pri kontribisyon travay timoun nan nan revni fanmi an. Sa a se nan yon peyi ki pa gen okenn pwogram sekirite sosyal e ki gen yon tikras sèvis piblik.
Men, tris reyalite a sèke pifò nan edikasyon an pa bon kalite, si jamè li disponib. Ann esplike sa.
Sitiyasyon edikasyon an Ayiti tou senpleman terib. Mezi debaz sistèm edikatif yon peyi se nivo to alfabetizasyon li. Ayiti se 61% alòske vwazen li an - Repiblik Dominikèn, se 93%. Epi se sèlman 12% elèv Ayisyen nan premye ane ki pral rive nan lekòl segondè. [CIA World Factbook/ MENFP School Census 2013-2014]
Yon estatistik frapan pou Ayiti se kantite lekòl prive ki genyen, 85% prive konpare ak 25% pou Etazini. Prezans tout lekòl prive sa yo montre yon gwo mank mwayen finansye pou sipòte yon sistèm edikasyon piblik. Jan sa rive fèt gen rapò dirèk ak eritaj diktati Duvalier yo, yon estrikti klas opresif ki pèsistan ak politik newoliberal anpil Òganizasyon Entènasyonal Non Gouvènmantal (ONGI) donatè an Ayiti. Kote gouvènman an pa t bay lekòl, misyonè Kretyen yo te fè sa—sou envitasyon Papa Doc Duvalier. Epi nan lekòl prive yo, 55% se kretyen. [Resansman Lekòl MENFP 2013-2014/ Private School Universe (PSS) / Etid sou Defi Gouvènans pou Edikasyon nan Sitiyasyon Frajil: Rapò Peyi Ayiti pa Euro-Trends ak Komisyon Ewopeyen an, 2009]
Ozetazini, lekòl prive yo konsidere tipikman kòm pi bon kalite pase lekòl piblik yo. An Ayiti, pi bon lekòl yo se prive men majorite lekòl prive ak piblik yo gen yon kalite medyòk. Lekòl ki gen pi bon kalite yo prepare elèv yo pou antre nan inivèsite Fransè, Kanadyen oswa Ameriken.
Mòd ansèyman an Ayiti a demòde depi anviwon 50 an. Li prezante memorizasyon pa kè ak disiplin fizik. Majorite pwofesè yo pa resevwa fòmasyon nan kolèj pou pwofesè, ni yo pa gen aksè a devlopman pwofesyonèl. Pou bay yon lide sou mank fòmasyon an, se sèlman 28% pwofesè ki fini lekòl primè, epi se sèlman 10% ki gen kalifikasyon fòmasyon pwofesè. Kidonk, pwofesè yo ap anseye nan fason yo te anseye yo a. Yo pa itilize aprantisaj aktif nan salklas la. Yo konsidere disiplin sevè kòm nesesè pou kontwole sa ki ka rive yon klas 80 elèv, yon gwosè klas ki pa estrawòdinè. Pwofesè lekòl piblik yo dwe fè fas ak pèt pèman epi yo dwe fè grèv, sa ki diminye kantite tan elèv yo pase nan salklas la. [Etid sou defi gouvènans pou edikasyon nan sitiyasyon frajil: Rapò sou peyi Ayiti pa Euro-Trends ak Komisyon Ewopeyen an, 2009]
“Yon estatistik frapan pou Ayiti se kantite lekòl prive yo—85% konpare ak 25% pou Etazini. Prezans tout lekòl prive sa yo montre yon gwo mank mwayen finansye pou sipòte yon sistèm edikasyon piblik.”